Kunstenaar John Brandon plaatste rond 1980 uit eigen initiatief in het ,,geheim" beeld in Wantijpark

22 december 2023 • 11:20 door Hans Berrevoets
Kunstenaar John Brandon  plaatste rond 1980 uit eigen initiatief in het ,,geheim" beeld in Wantijpark
Het beeld van John Brandon

DORDRECHT - Beeldhouwer John Brandon (1951-2007) heeft de stad Dordrecht meer dan veertig jaar geleden - rond 1980 - uit eigen initiatief en in het ,,geheim" een kunstwerk geschonken. Het werk is te vinden Wantijpark. John zag het - zo blijkt nu - als een ode aan de natuur.

Het lijkt een tot nu toe bewaard publiek geheim te zijn. De plaatsing ging buiten de formele kanalen van de gemeente om. Het beeld werd dus ook nooit onthuld en haalde zo niet in de publiciteit.

De Dordtse beeldhouwer Brandon werd later landelijk bekend. Hij maakte in 1996 een beeldengroep voor het oorlogsmuseum in Overloon. Zijn naam lijkt in de stad Dordrecht echter vergeten te zijn.

Het beeld  zonder aanduiding en zonder enige toelichting lijkt haast anoniem achter gelaten te zijn. Het past zeker in het groen in het Wantijpark. Mensen lopen er soms aan voorbij alsof het bij de bomen hoort,

Wie het zoekt: Het is te vinden en te zien links van de hoofdingang tussen twee bomen in en lijkt gewoon thuis te horen in de natuurlijke omgeving.

Delemarre

Ton Delemarre is al lang betrokken bij kunst en cultuur in de stad Dordrecht. Hij was in het verleden als secretaris het gezicht van eens de gemeentelijke Culturele Raad (CR) van Dordrecht, toen kunstenaar John Brandon in 1977 in de stad kwam wonen.

De plaatsing uit eigen initiatief in het park is voor hem een bekend verhaal.  Zijn conclusie is: ,,Laat het beeld gewoon staan". De CR was toen drager van het beeldende kunstenaars beleid in de stad Dordt.

Okkerse

Kunstenaar Theun Okkerse, voorzitter van teekengenootschap Pictura,  kent het werk ook en heeft een herinnering:. ,,John Brandon heeft het uit eigen initiatief in het park neergezet."  

Theun vindt het werk bijzonder. ,,Wat aardig is dat het metalen beeld van Cor van Gulik dat tegen over Augustus staat en het Brandon beeld op elkaar lijken: een proeve van evenwicht."

Hinrich Bruggeman, die tot 1991 beleidsambtenaar was bij de gemeente Dordrecht, onderschrijft de herinnering van Theun Okkerse en Ton Delemarre. ,,Ik heb John Brandon in het verleden ontmoet. Hij was bezield door het werk waaraan hij lang had gewerkt. John zag het als een ode aan de natuur en de kracht van de boom. Ik vind het leuk dat het gewoon in het Wantijpark staat. Er mag best eens een naambordje bij."

Lamers

Nico Lamers was wethouder kunst- en cultuur in de tijd dat het beeld uit eigen initiatief van de maker een plek vond in het park.  ,,Ik weet er niks van.  Ik ga er naar kijken", zo reageert hij.

In zijn tijd als PvdA-bestuurder  van de gemeente Dordrecht - van 1977 tot 1990 - bevorderde ereburger Lamers een positief klimaat voor de beeldende kunst in de stad

Gert van Engelen

Volgens een onderzoek van journalist  Gert van Engelen, voor de website Stolpersteine, kwam Brandon in Dordrecht wonen, toen hij 25 jaar was.  Brandon exposeerde in de jaren tachtig van de vorige eeuw in elk geval in Dordt.

Hij maakte in de jaren negentig zijn belangrijkste werk en dat is in te vinden bij het oorlogsmuseum in Overloon. Het werd in 1996 door minister Borst onthuld.



Bordje

Bij het beeld in het Wantijpark past zeker een info bordje over de beeldhouwer John Brandon en de betekenis, die hij aan het (illegale) werk gaf. De vraag die open staat: waarom besloot hij om uit eigen initiatief buiten alle gangbare wegen de stad een kunstwerk na te laten.  

Vorig jaar april was de familie van John Brandon nog via NPO5 (Adres Onbekend) in het nieuws. Dochter Sanne en echtgenote Margeet kregen toen na een zoektocht een maquette van het monument van John in Overloon aangeboden.

Stolpersteine

In een verhaal van onderzoeker Gert van Engelen op de website Stolpersteine komt het verhaal van de kunstenaar langs:

John Brandon, soms ook Johnny genoemd, vestigde zich volgens gemeentelijke woonkaarten op 25 mei 1977 in Dordrecht, 25 jaar oud, in de Eben Haëzerhof 27. Hij was afkomstig uit Leerdam en had in Utrecht de kunstacademie Artibus doorlopen.

Brandon is op 1 november 1951 geboren in Randwijk, een dorpje langs de uiterwaarden van de Nederrijn, vlakbij Wageningen. 


Borst


        Bijna twintig jaar nadat hij Dordtenaar was geworden, onthult minister Els Borst van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) op 29 mei 1996 in Overloon het monument dat John Brandon heeft gemaakt. Het is geen enkel beeld, maar een beeldengroep – van vijf bronzen mensenfiguren, die geknakt en beheerst door wanhoop in een rij voortmarcheren. 

Opdracht


Brandon kreeg de opdracht voor het monument van de Vereniging ex-Dwangarbeiders Nederland Tweede Wereldoorlog (VDN), die het kon financieren dankzij een gift van 150.000 gulden van het ministerie van VWS en een bijdrage van de stichting Fondsenwerving Militaire Oorlogs- en Dienstslachtoffers en Aanverwante Doelen.


        Dwangarbeiders zijn na de joden de grootste groep Nederlandse slachtoffers van het nazi-regime. Een half miljoen mannen van 18 tot 60 jaar werden in de oorlog opgepakt en in het kader van de Arbeitseinsatz gedwongen te werken in de Duitse (oorlogs)industrie.

Dertigduizend van hen keerden niet terug. Ze waren omgekomen als gevolg van “bombardementen, ziektes, ongelukken en beroerde huisvesting”, zoals het Reformatorisch Dagblad (RD) een dag na de onthulling rapporteerde.



Gedicht
Aan de voeten van de vijf bronzen figuren ligt een stenen plaquette van negen meter breed. In graniet zijn daarin enkele regels gebeiteld uit een gedicht van de in Puttershoek geboren dichter Wim de Vries (1923-1994). Hij woonde jaren in Dordrecht en ging op zijn fiets haast dagelijks met het veer naar Papendrecht voor zijn werk.

                “Straks gaan wij weer naar het heden.
                En hoe men ’t wendt en keer en plooit:
                wij zullen veel moeten vergeven.
                Vergeten doen we echter nooit.”



Net als Brandon kreeg hij landelijke bekendheid, in zijn geval als arbeidersdichter. Hij was, aldus een korte biografie van het Regionaal Archief Dordrecht (RAD), “een van de eerste arbeiders die poëzie schreef en die zijn gedichten ook gepubliceerd zag”.

Het RAD: “Tijdens de Duitse bezetting werd De Vries in 1941 als zeventienjarige dwangarbeider in de Fieseler vliegtuigfabriek in Kassel (Duitsland) te werk gesteld.

Hij leed er honger, maakte er zware bombardementen mee en was getuige van executies. Die ervaringen maakten diepe indruk op hem. Poëzie schrijven was voor De Vries in zijn latere leven een middel zijn oorlogservaringen en oorlogsherinneringen te bezweren.”


        In die naoorlogse jaren was Wim de Vries werkzaam als pijpenbuiger bij de vliegtuigenfabriek Fokker in Papendrecht. Onlangs werd zijn honderdste geboortedag herdacht.

(de website Stolpersteine biedt veel informatie dankzij onderzoek van journalist Gert van Engelen)




Meer over:
Cookies

Deze website gebruikt noodzakelijke cookies voor een correcte werking en analytische cookies (geanonimiseerd) om de statistieken van de website bij te houden. Marketing cookies zijn nodig voor laden van externe content, zoals YouTube-video's of widgets van Sociale Media. Zie ons cookiebeleid voor meer informatie, of om je instellingen later aan te passen.