Is Dordrecht een voorbeeldstad?
DORDRECHT - Ondernemersadviseur Rene Portielje, bouwadviseur Ed Vermeulen en journalist Hans Berrevoets besloten om een top twaalf samen te stellen van kampioen slepende projecten die Dordrecht een voorbeeldstad maken. Het drietal Dordtenaren is bij de stad en de samenleving betrokken.
Hun opzet is om een discussie of dialoog los te maken. Het is nu tijd om uit te spreken: "Wees goed voor de stad en goed voor alle Dordtenaren."
Uiteraard leven meer voorbeelden in de stad over wat wel of niet opschiet.
* Historische plattegrond rond 1905 van Dordtse binnenstad: Wel spoorbruggen, maar geen verkeersbruggen nog. (beeldbank)
Historische organisaties
Historische organisaties hebben goed werk verricht en houden de vinger aan de pols met ook een aantal (leegstaande) panden waar beweging nodig is. Bij Weizigt staat al jaren een historisch pand te wachten op toekomst.
Op weg naar de gemeenteraadsverkiezingen op 18 maart is een breed debat actueel. Waar kan bestuurlijke slagkracht en stedelijke ontwikkeling in goede samenspel met belanghebbenden een tandje bij zetten?
De jonge generatie
Ook de jonge generatie, die gedwongen langer thuis woont, vraagt erom. In andere steden zijn er proefprojecten geweest met het tijdelijk in gebruik geven van leegstaande panden, om jongeren in eigen sfeer zelfstandig te laten wonen met soms ook werkmogelijkheden of andere cultuurkansen.
In het archief van de gemeenteraad zit een nota van de Rekenkamer met reacties van jongere Dordtenaren, die wonen als belangrijk punt naar voor brengen en aandacht voor een cultuur waarin zij zich thuis voelen: https://raad.dordrecht.nl/Documenten/Rekenkamerrapport-Jong-in-Dordt-Wonen-leven-en-leren-3.pdf
* Een tekening van Jaap Beckman in dagblad De Dordtenaar (bijna een halve eeuw geleden) laat een woongebouw voor werkende jongeren zien aan de Grote Markt/Varkenmarkt. Tekening uit de beeldbank.
Waar gaat het om als de balans wordt opgemaakt met een eerste top twaalf:
Mag de gemeente Dordrecht zich inmiddels kampioen noemen van langlopende, moeizaam voortbewegende projecten, of willen we juist een stad zijn waar bestuurlijke visie en vooruitzien leidend zijn? Het is een vraag die in aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van woensdag 18 maart ongetwijfeld politieke en maatschappelijke reacties zal oproepen.
Dordrecht: Regeren is vooruit zien of kampioen slepende zaken
De kernvraag is even eenvoudig als confronterend: zijn het telkens externe omstandigheden die ontwikkeling en besluitvorming vertragen, of raken we verstrikt in onze eigen procedures, regels en bestuurlijke complexiteit?
Wordt het algemeen belang soms belemmerd door versnipperd eigendom, tegengestelde belangen of een gebrek aan regie? En belangrijker nog: hoe kan het gemeentebestuur, in samenspel met inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners, sneller tot oplossingen komen die de stad vooruithelpen?
Het is tijd om opnieuw te bepalen welke dossiers in het algemeen belang prioriteit verdienen. Zijn het slepende kwesties die om doorbraak vragen, of willen we een stad zijn die daadwerkelijk vooruit kijkt en handelt naar die ambitie?
* Oude aanblik van Scheffersplein met standbeeld van Ary Scheffer dat in 1862 werd geplaatst. De foto is voor de komst van warenhuis V. en D. Beeldbank dateert de historische foto rond 1865, dus twaalf jaar voordat Vincent van Gogh over het plein wandelde.
01. Voormalig V&D-pand, Scheffersplein
Landelijk hebben twee op de drie voormalige V&D-vestigingen inmiddels een nieuwe bestemming gekregen. In Dordrecht staat het pand aan het Scheffersplein echter al bijna tien jaar leeg sinds de sluiting van V&D in 2016.
Waarom is het nog altijd niet gelukt om een nieuwe, al dan niet tijdelijke, invulling te realiseren? Het langdurig leegstaan van zo’n prominente locatie midden in de binnenstad heeft een zichtbaar negatief effect op de levendigheid en het economisch klimaat van het centrum. Tijdelijk gebruik, bijvoorbeeld voor pop-up retail, cultuur of startende ondernemers, zou de dynamiek kunnen terugbrengen. Wat is nodig om hier beweging te krijgen?
* De oude aanblik in tekening van het vanaf 2014 leegstaande pand Teerlink. Eens een sieraad en nu?
02. Pand Teerlink, kop Buiten Kalkhaven
Het karakteristieke pand Teerlink aan de kop van de Buiten Kalkhaven staat al jaren in verval. Sinds de aankoop door projectontwikkelaar Arie van Pelt in 2014 is er sprake van een patstelling tussen eigenaar en gemeente.
Beide partijen verschillen van inzicht over ontwikkeling en randvoorwaarden. Het resultaat is stilstand en verder verval van een beeldbepalende plek. Hoe kan deze impasse worden doorbroken? Is er ruimte voor bemiddeling, herprogrammering of tijdelijke functies die verdere achteruitgang voorkomen?
03. Centrale Bibliotheek, Groenmarkt
De gemeente verwierf het pand aan de Groenmarkt om de verhuizing van de centrale bibliotheek naar het Dordthuis aan de Spuiboulevard mogelijk te maken. Daarmee ontstaat een nieuwe vraag: wat wordt de toekomst van het monumentale pand in de historische binnenstad? Om langdurige leegstand te voorkomen, is tijdig nadenken over herbestemming essentieel. Kan tijdelijk gebruik, bijvoorbeeld cultureel, educatief of ambachtelijk, bijdragen aan behoud van levendigheid? Een open gesprek over kansen voor dit pand kan tevens bijdragen aan het versterken van het historische karakter van de oudste stad van Holland.
* De eerste stoomtreinen kwamen in 1872 bij het station Dordrecht aan vanuit het noorden en zuiden. Wanneer wordt het gebouw een levendige ontvangstplek?
04. Stationsgebouw Dordrecht
Het stationsgebouw van Dordrecht, waar in 1872 de eerste stoomtreinen arriveerden, behoort tot de oudste stationsgebouwen van Nederland. Wat is de toekomst van dit monumentale entreepunt van de stad? Hoe kan het stationsgebied zich ontwikkelen tot een levendige ontvangstplek die past bij Dordrecht anno nu, gastvrij, herkenbaar en functioneel? Is er ruimte voor horeca, cultuur, toeristische informatie of andere functies die het gebouw opnieuw tot een stadsicoon maken?
* Winkelcentrum Drievriendenhof zou een trekpleister worden voor de historische binnenstad. Inmiddels zijn we meer dan dertig jaar verder. De publiekstrekker Primark heeft het niet gered.
05. Winkelcentrum Drievriendenhof
De Drievriendenhof kampt al langere tijd met een hoge mutatiegraad onder ondernemers. Grote publiekstrekkers, zoals Primark, hebben het niet gered. Moet de koers worden verlegd naar kleinschaliger, lokaal georiënteerde speciaalzaken en concepten die passen bij het karakter van Dordrecht? Een duidelijke visie op positionering en branchering lijkt noodzakelijk om het winkelcentrum weer aantrekkelijk en stabiel te maken.
* Een historische foto met de entree van Voorstraat-midden vanaf de Waalse kerk. Veertig jaar geleden moest de kerkelijke gemeente verhuizen voor (Rotterdamse) warenhuis Termeulen. Tegenover de kerk Centre Ville met de oudste Dordtse terras vergunning. Dat punt blijft herkenbaar, maar richting Scheffersplein zijn zorgen groot.
06. Voorstraat Midden
Het traject tussen Visstraat en Scheffersplein functioneert steeds minder als vitale wandelverbinding. Waar dit gebied feitelijk tot de primaire winkelzone van de binnenstad behoort, is de dynamiek sterk afgenomen. Wanneer komt er een gerichte aanpak om deze belangrijke schakel te revitaliseren? Denk aan functiemenging, stimulering van ondernemerschap en verbetering van verblijfskwaliteit.
* Een doorgang naar eens parkeergarage Veemarkt, die al meer dan vijftig jaar geen sieraad is voor de Spuiweg en omgeving. Rechts woonde in het verleden top-striptekenaar Gideon Brugman. Links was eens een tabakszaak te vinden. Komt er een totaal plan voor de Spuiweg in samenspel met alle belanghebbenden?
07. Spuiweg
De Spuiweg, tussen Spuiboulevard en tunnel, wordt door ondernemers steeds vaker als probleemgebied aangemerkt. Leegstand en beperkte aantrekkingskracht vragen om een gezamenlijke aanpak. In andere steden zijn succesvolle voorbeelden te vinden van publiek-private samenwerking om winkelstraten nieuw leven in te blazen. Kan een vergelijkbare strategie hier worden toegepast?
* In 1969 werd het kantoor Stadskantoor aan de Spuiboulevard in gebruik genomen. Dichter C.Buddingh' schreef voor de opening de Ode aan Dordrecht. Wat gebeurt er als na 67 jaar afscheid is genomen van het pand voor het nieuwe Dordthuis?
08. Oude Stadskantoor
Het voormalige stadskantoor draagt een rijke bestuurlijke geschiedenis, maar de toekomst is onduidelijk. Al decennia geldt het adagium van oud-minister Gijs van Aardenne: sloop of ingrijpende verandering pas als duidelijk is wat ervoor in de plaats komt. Lukt het niet om snel een definitieve bestemming te bepalen, welke mogelijkheden zijn er dan voor tijdelijk gebruik? Denk aan creatieve broedplaatsen, jongereninitiatieven of maatschappelijke functies die het gebouw een nieuwe rol geven.
* Stadsverhalen worden soms gesloopt. In beeld historie aan het Vrieseplein met eens boekhandel Arbeiderspers. Schrijver Gerard van 't Reve na de oorlog een korte periode als journalist werkte. Daarnaast de rijwielzaak van Bellaard. Hij was voor de tweede wereldoorlog de oprichter van vereniging De Mol. Op de plek herinnert niks aan deze bijzondere stadshistorie. (Foto in beeldbank voor de oorlog toont gesloopte historie. Vijftien jaar geleden werd gesloopt.)
09. Stadshotel Vrieseplein
Al in 2009 werden plannen gepresenteerd voor een stadshotel aan het Vrieseplein. Voorbereidend werden panden gesloopt, maar tot op heden is de eerste paal nog niet geslagen. Wat leren we van dit langdurige traject? En belangrijker: welke stappen zijn nodig om dit dossier vlot te trekken of te heroverwegen?
* De Dubbeldamse begraafplaats aan de Zuidendijk is beschermd dorpsgezicht. Al zes jaar liggen er plannen om de entree te veranderen en de lege ontvangstruimte te slopen.
10. Entree begraafplaats Zuidendijk
Al zes jaar bestaan er plannen voor een nieuwe entree van de begraafplaats aan de Zuidendijk. De laatste berichten wijzen op vertraging door onder meer flora- en faunawetgeving. Was dit te voorzien en had het proces anders ingericht kunnen worden? Hoe voorkomen we dat relatief overzichtelijke projecten jarenlang blijven hangen? De begraafplaats behoort tot beschermd dorpsgezicht Dubbeldam.
* Met de laatste Dordtse molen als beeldbepalende stadshistorie is rechts het energiehuis zichtbaar. Na zestien jaar verdient de evenementen locatie, waarin stevig is geïnvesteerd, een herijking.
11. Energiehuis en omgeving
Het Energiehuis heeft zich ontwikkeld tot evenementen locatie en cultureel centrum, maar na zestien jaar is een herijking wenselijk. De horeca blijkt structureel kwetsbaar en de verbinding met het water wordt onvoldoende benut. Ook verdient poppodium Bibelot een duidelijker herkenbare positie binnen het geheel. Hoe kan deze locatie beter worden gepositioneerd als culturele en stedelijke hotspot?
* Dordrecht sloeg een aantal jaren geleden twee vliegen in een klap: Het monument de Holland van 1859 (een historische foto) kreeg een mooie nieuwe bestemming en het Onderwijsmuseum verhuisde van Rotterdam naar Dordrecht.
12. Monumentaal pand Onderwijsmuseum
Het monument waarin het Onderwijsmuseum is gevestigd, staat mogelijk voor een nieuwe fase als landelijke subsidies wegvallen. Welke scenario’s zijn denkbaar voor toekomstig gebruik? Hoe borgen we de monumentale waarde en een duurzame invulling?
Tot slot: regeren is vooruitzien
Deze opsomming is niet uitputtend. Ongetwijfeld zijn er meer dossiers waarbij de vraag speelt of Dordrecht voldoende regie voert en vooruit kijkt. Aanvullingen zijn welkom.
Als de ambitie luidt: bouwen, bouwen, bouwen, hoe organiseren we dat dan sneller, slimmer en met meer samenhang?
Een vraag kan zijn: Hoe zorgen we dat procedures faciliteren in plaats van blokkeren? En hoe benutten we de kracht van samenwerking tussen bestuur, inwoners en ondernemers om daadwerkelijk stappen te zetten?
De vraag aan politiek en stad is helder: willen we bekendstaan om slepende trajecten, of om een stad die vooruit denkt en doorpakt?
Ed Vermeulen, Rene Portielje en Hans Berrevoets
