Onderzoek legt geheime experimenten op Essenhof bloot
DORDRECHT - Op begraafplaats Essenhof aan de Nassauweg zijn tientallen doodskisten in grafkelders geopend zonder dat nabestaanden daarvan op de hoogte waren. Het ging om experimenten om het ontbindingsproces in keldergraven te beïnvloeden en te onderzoeken.
Twee jaar lang werden geheime experimenten uitgevoerd op stoffelijke overschotten, zonder medeweten van nabestaanden. De onthullingen, die voortkwamen uit een extern onderzoek door adviesbureau TwynstraGudde, leggen een patroon bloot van gebrekkige communicatie en fundamenteel gebrek aan respect voor de waardigheid van overledenen en hun families.
De aanleiding: een groeiend probleem
De kern van het probleem ligt in de keldergraven die sinds 2007 op Essenhof zijn aangelegd. Anders dan bij traditionele graven worden bij keldergraven kisten niet rechtstreeks in de aarde begraven, maar geplaatst in betonnen of gemetselde ondergrondse ruimtes. Deze graven functioneren volgens een roulatiesysteem: na afloop van de grafrechten, doorgaans na tien tot vijftien jaar, worden ze hergebruikt. De verwachting is dat lichamen tegen die tijd grotendeels zijn ontbonden.
Maar die ontbinding verliep niet zoals gepland. In zeker 472 van de 2600 keldergraven bleken lichamen na afloop van de grafrechten nog niet volledig vergaan. De oorzaak? Volgens de gemeente liggen problemen met de ventilatie en de opbouw van de bodem aan de basis van het falende ontbindingsproces. Wat volgde was niet een transparante zoektocht naar oplossingen, maar een jarenlange reeks van geheime interventies die het vertrouwen in de gemeentelijke begraafplaats hebben geschaad.
Geheime experimenten achter gesloten deuren
Het schandaal kwam aan het rollen toen begin 2025 een memo uit maart 2015 werd ontdekt in de kluis van de begraafplaats. Dit document vormde de opmaat voor een reeks experimenten die tussen 2013 en 2016 plaatsvonden, buiten het zicht van de buitenwereld. De toenmalige directeur van Essenhof beschreef daarin hoe de begraafplaats worstelde met het probleem van de niet-ontbindende lichamen en graag wilde meedoen aan onderzoek van de Landelijke Organisatie van Begraafplaatsen.
In totaal werden dertig kisten geopend, verspreid over drie keldergraven met elk vier kisten. Alle activiteiten vonden plaats buiten openingstijden, om geen aandacht te vestigen op de betreffende graven. Alle betrokkenen kregen een geheimhoudingsplicht opgelegd.
Bij twaalf lichamen werden verschillende interventies uitgevoerd: vier kisten kregen een chemische substantie toegevoegd om de ontbinding te versnellen, vier werden voorzien van betere ventilatie, en vier bleven onbehandeld als controlegroep. De keldergraven werden viermaal geopend tussen april 2015 en oktober 2016, telkens na een interval van een half jaar. Soms werden ook foto's genomen. Al deze handelingen vonden plaats zonder enige vorm van toestemming van nabestaanden.
Bestuurlijk falen en wegkijken
Wat het schandaal extra pijnlijk maakt, is de rol van bestuurders en ambtenaren. Hoewel signalen over de problemen met de keldergraven al sinds 2015 bekend waren, werden noch de gemeenteraad noch het college van burgemeester en wethouders adequaat geïnformeerd. De kwestie werd jarenlang onder de pet gehouden, mogelijk uit angst voor reputatieschade of juridische consequenties.
Toenmalig wethouder Bert van de Burgt, inmiddels met pensioen, lijkt zich van geen kwaad bewust. Hij verklaarde dat hij de problematiek van toen nog wel kent, maar dat er verder geen gedachten bij hem opkomen over de experimenten.
Pas toen het memo in 2025 opdook, zag het huidige college van burgemeester en wethouders zich genoodzaakt tot actie over te gaan. Wethouder Marc Merx bood namens het college excuses aan en erkende dat de gang van zaken ernstig was en nooit zo had mogen gebeuren.
Onacceptabele arbeidsomstandigheden
Naast de schending van de waardigheid van overledenen en hun nabestaanden, onthulde het onderzoek ook schrijnende arbeidsomstandigheden. Medewerkers van Essenhof die betrokken waren bij de werkzaamheden in de keldergraven werkten onder omstandigheden die als onveilig werden beoordeeld. Ze werden blootgesteld aan situaties die hun fysieke en mentale gezondheid in gevaar brachten, zonder adequate bescherming of ondersteuning.
Het college noemde deze bevindingen confronterend en onacceptabel. De gemeente heeft inmiddels maatregelen genomen om medewerkers te ondersteunen, waaronder toegang tot een vertrouwenspersoon. Maar de vraag blijft hoe het zover heeft kunnen komen dat werknemers jarenlang onder dergelijke omstandigheden moesten opereren zonder dat daar alarm over werd geslagen.
De gemeenteraad van Dordrecht reageerde geschokt op de onthullingen. Verschillende partijen uitten hun afschuw over wat er was gebeurd en eisten opheldering.
Informatielijn opgezet
Het fundamentele probleem van de niet-ontbindende lichamen in de keldergraven is nog steeds niet opgelost. De gemeente heeft besloten de lichamen voorlopig in hun huidige graven te laten rusten. Er vinden geen nieuwe onderzoeken meer plaats. In plaats daarvan heeft Dordrecht landelijke steun gevraagd om tot een structurele oplossing te komen.
Voor nabestaanden is er een informatielijn opgezet en een speciaal callcenter ingericht voor vragen en mentale ondersteuning.
-(Groot)-S.JPG)
