Kerstsfeer duurt nog even voort in Kunstmin met ballet 'De Notenkraker'
DORDRECHT - Op vrijdag 2 januari stroomde Kunstmin vol vanwege een balletvoorstelling voor jong en oud: Het klassieke ballet ‘De Notenkraker’. In 1892 ging het in Moskou in première, met een choreografie van het illustere duo Marius Petipa en Lev Ivanov, en muziek van Pjotr Iljitsj Tsjaikovski (1840 – 1895). Het ballet werd in Kunstmin uitgevoerd door de Staatsopera Stara Zagora uit Bulgarije.
Het was ook een bijzondere vrijdagavond. De wereld leek zich volledig te hebben aangepast aan wat ons te wachten stond: lopend naar de schouwburg kraakte de sneeuw onder onze dikke winterschoenen. De kerstsfeer zat er direct al in.
Kersttradities
Rond de jaarwisseling kunnen we een paar mooie tradities op voorhand wel invullen. Als wat bangig jongetje, totaal niet geïnteresseerd in zoiets als vuurwerk, zette ik me jarenlang op nieuwjaarsdag rond 12 uur met vader, moeder en de rest van het gezin voor de televisie voor het Nieuwjaarsconcert, uitgezonden door de Eurovisie vanuit een gouden zaal in Wenen. De walsen en marsen van de familie Strauss klonken inmiddels reuzebekend in de oren. Om daarna naadloos over te schakelen naar het schansspringen vanuit Garmisch – Partenkirchen. De dag ervoor, op oudjaarsdag, stonden de teiltjes met meel in de buurt van de kachel te rijzen, voor de oliebollen. Met zeven kinderen waren we grootgebuikers en bovendien, mijn ouders hadden een groot hart: de buurt werd niet vergeten… Op oudjaarsavond ging de tv aan voor de oudejaarsconference met op tafel de schalen vol met gevulde oliebollen en appelbeignets.
In deze traditie past natuurlijk de klassieke kerstvertelling. Zo’n kerstvertelling is het sprookje Notenkraker en Muizenkoning, van E.Th. A. Hoffmann.
Het verhaal
De familie Stahlbaum viert groots het kerstfeest. De kinderen, waaronder Clara, krijgen cadeautjes. Terwijl het feest in volle gang is verschijnt de mysterieuze peetoom van Clara, Drosselmeyer. Hij heeft een bijzonder cadeau bij zich, een houten notenkrakerpop. Clara is helemaal weg van de pop. Om middernacht als ze de slaap niet kan vatten keert ze terug naar de woonkamer om de notenkraker te zoeken. Als de klok 12 uur slaat groeit de pop tot mensengrootte. De muizenkoning verschijnt met een muizenleger. De Notenkraker gaat het gevecht aan met hulp van de toegesnelde tinnen soldaten. Clara gooit haar slipper naar de muizenkoning waardoor de notenkraker in staat is hem te verslaan. De muizen trekken zich terug. De Notenkraker verandert in een knappe prins. De sneeuwvlokken wenken hen naar zijn koninkrijk.
Clara en de Prins komen aan in Snoepgoedland. De suikerboonfee heeft de Prins tijdens zijn afwezigheid vervangen. Vanwege haar rol in de gevechten met het muizenleger wordt ter ere van Clara een groot feest gevierd, waarbij lekkernijen worden aangevoerd, uit Spanje, Rusland, China en Arabië. Na afloop vertrekken prins en Clara weer richting het huis van de familie, waar Clara ontwaakt uit haar droomwereld.
Het Ballet
Ruim 130 jaar geleden werd het sprookje omgezet in een ballet zoals we het nu kennen.
De Staatsopera Stara Zagora uit Bulgarije lijkt inmiddels een vast abonnement te hebben om rond de jaarwisseling een klassiek ballet uit te voeren. Vorig jaar was er nog Het Zwanenmeer, dit jaar De Notenkraker.
Nog maar een paar weken geleden konden we in filmtheater De Witt genieten van de registratie van een bijzondere uitvoering door The Royal Ballet uit Londen. Dit in het kader van het programma ‘Royal Ballet & Opera Ballet in de bioscoop’.
Misschien was het beter geweest om daar niet naar te kijken. De uitvoering in Londen was adembenemend, met geweldige dansers, een bijzondere entourage en een volledig orkest dat de muziek van Tsjaikovski groots vertolkte. De zintuigen raakten verwend door de grootsheid van deze uitvoering, maar toch…
Het zien en horen ademen van de muzikanten, het transpireren van de dansers, de directe interactie tussen wat op het podium gebeurt met de luisteraars / kijkers in de zaal. Op een bioscoop- of tv-scherm is het toch een andere beleving. Zo ook afgelopen vrijdag met de uitvoering van Stara Zagora. Niet zo gelikt als we vanuit Londen meekregen, minder groots ook, maar wel direct voor je neus met een orkest op de plek van de eerste drie rijen.
Over het ballet zelf moet ik zeggen dat ik vooral uitkijk naar het tweede bedrijf, waar de muziek en het ballet tot grote hoogtes stijgen. Het eerste bedrijf is boeiend, maar voor mij toch te veel een muzikale ‘mime-voorstelling’ met af en toe een balletmoment.
Ook vrijdag was dit weer het geval. De ware ballet-liefhebber veert op als het doek weer opengaat voor het tweede bedrijf. Hoogtepunten voor mij zijn de Spaanse, Arabische, Chinese en Russische dansen, de dans van de suikerboonfee, de Pas de deux van de Suikerboonfee met haar Prins, en de Bloemenwals. Muziek en ballet komen daar perfect samen, en ook het orkest en de dansers van Stara Zagora stegen soms letterlijk tot grote hoogtes.
De muziek
We kunnen er niet omheen, De Notenkraker wordt gedragen door de melodieuze en romantische muziek van Pjotr Iljitsj Tsjaikovski De componist had een opdracht gekregen van de Opera-directie om op het sprookje van E. Th. Hofmann ‘De Notenkraker en de Koning der Muizen’ een ballet te componeren. Aanvankelijk was Tsjaikofski niet echt enthousiast. Maar naarmate hij vorderde nam dat enthousiasme toe. Bijzonder element in de muziek was het gebruik van de ‘Celesta’ en klokkenspel-achtig instrument, dat hij vooral gebruikte bij de dans van de suikerboonfee.
Jong en oud
Kunstmin zat helemaal vol. En niet alleen met grijze en kale koppen. Ook kinderen, vooral meisjes, als ik mag inschatten tussen 8 en 12 jaar oud, waren op het spektakel afgekomen, vaak gekleed in prachtige wijduitlopende balletjurken, nog net niet rondspringend op spitzen. Een volgende generatie ballerina’s dient zich alweer aan.
Gezien en gehoord in Kunstmin, op vrijdag 2 januari:
Het ballet ‘De Notenkraker’, uitgevoerd door de Staatsopera Stara Zagora uit Bulgarije
Muziek van Pjotr Iljitsj Tsjaikovski
