Orchest-vereeniging Dordrecht straalt in Wilhelminakerk met najaarsconcert
DORDRECHT - Het najaarsconcert van onze eigen Orchest-vereeniging Dordrecht vond zaterdag 13 december plaats in de vertrouwde Wilhelminakerk. Met een op voorhand boeiend programma: ‘Dansen uit Galanta’ van de Hongaarse componist Zoltán Kodály, Het Eerste vioolconcert van Sergej Prokofjev en De Eerste symfonie van Johannes Brahms. Hiermee ging het orkest een mooie uitdaging aan.
Onder de vertrouwde leiding van dirigent Pieter van der Wulp zocht het orkest met succes naar nieuwe uitdagingen, met een paar vertrouwde stukken en het iets minder bekende werk van Kodály, echter daarom niet minder boeiend! Dirigent en Concertmeester Mireia Costa hadden het orkest weer perfect voorbereid.
Drie-eenheid
We kunnen het ons in Dordrecht kennelijk niet veroorloven om een professioneel symfonieorkest in stand te houden. Althans, de keuzes zijn anders. Kijk naar de situatie in Duitsland en je ziet in steden met de omvang van Dordrecht dat het daar vaak wel kan. Keuzes maken is altijd lastig. Ooit zei een vooraanstaand politicus “Als het niet kan zoals het moet, dan moet het maar zoals het kan”. En het in stand houden van een orkest als Orchest-Vereeniging Dordrecht is ook al geen eenvoudige opgave. Opgericht in 1883 manifesteert dit ‘amateurorkest’ zich al jaren als een toporkest binnen de niet professionele en semi-professionele muziekorganisaties. En duidelijk is ook dat het voorziet in een enorme behoefte!
Een dag na het concert stapte ik in de trein om de jaarlijkse uitvoering bij te wonen van de leerlingen van de zanglerares van de zanggroep van mijn dochter. Ook daar geen uitvoeringen van louter professionals. En ook daar lukte het om de verbinding aan te gaan tussen muzikant, luisteraar en muziek. Een drie-eenheid. Ook in de passende plek als de Wilhelminakerk ontstond zaterdag die drie-eenheid in alle opzichten. Dankzij de muziekkeuzes en de kwaliteit van het orkest.
Opvallend daarbij is ook dat het orkest veel ruimte biedt aan jonge musici, wellicht als opstapje richting naar meer?
Zoltán Kodály
Het standaardbeeld over het leven van een kunstenaar is er wel één van heftige emoties, scherpe randen, extases, en spectaculaire verhalen. Zoltán Kodály (1882 – 1967) kende niet zo’n turbulent bestaan. Hij kwam uit een muzikaal milieu, componeerde al op zijn zestiende een Mis voor koor en orkest. Op zijn achttiende begon hij aan het conservatorium in Boedapest. Hij besloot zijn officiële studie met een dissertatie over het Hongaarse volkslied. Met Bela Bartok, die andere beroemde Hongaarse componist uit deze periode stortte hij zich op de studie en het verzamelen van volksliederen en volksmuziek. Je ziet dit bij beiden terug in hun composities.
Kodály was ook een belangrijk muziekpedagoog. Hij was 34 jaar verbonden aan het conservatorium van Boedapest.
Zijn derde ‘werkveld’ betrof het componeren van muziek. Misschien wel zijn belangrijkste werk was de ‘Háry János Suite’, uit 1927. Hary Janos is een historisch Hongaarse figuur, vergelijkbaar met ‘onze’ Tijl uilenspiegel, Don Quichotte en de Baron van Münchhausen. Ook zijn zaterdag uitgevoerde ‘Dansen uit Galanta’(1933) ademen een Hongaarse sfeer. Het is een ode aan de zigeunerdansmuziek die hij ontdekte in zijn jeugd. Galanta is een marktstadje, nu gelegen in Slowakije, vroeger Hongaars. De typisch volkse en zigeunerinvloeden keren steeds terug, terwijl het toch ook een orkestraal werk is met grote zeggingskracht. Het kan niet anders dan dat het een stuk is om met een grote glimlach op het gezicht uit te voeren. Het heet ook niet voor niets Dansen uit Galanta… In de nette omgeving van de Wilhelminakerk, gevuld met keurige muziekliefhebbers kun je het je natuurlijk niet veroorloven, maar de drang om van mijn stoel te springen en door te vrije ruimte te springen als ware het een Hongaarse vlakte was groot…
Prokofjev’s eerste vioolconcert
Ergens in een boekje las ik een citaat van de Russische componist Sergej Prokovjef (1891 – 1953). Het karakteriseerde perfect zijn muzikale invalshoeken en opvattingen: “Hetgeen ik het meest nastreef zijn eenvoud en melodie. Natuurlijk heb ik ook dissonanten geschreven, maar bij anderen is dat te veel gebeurd. Dissonanten bij Bach zijn het zout in zijn muziek. Andere componisten hebben te veel peper en andere kruiden in hun muziek gedaan. Daar is de maag van de muziekconsument tegen in opstand gekomen… Wat wij nodig hebben is een eenvoudiger, een meer melodieuze muziek, met een duidelijker en meer directe tonaliteit. In ieder geval minder complex”.
Dit is de Prokovjef die we kennen van onder meer het sprookje Peter en de Wolf, waar hij kinderen laat kennismaken met de instrumenten uit het orkest. We herkennen zijn muzikale opvattingen ook in het Eerste Vioolconcert (1915 – 1917). Geen grote revolutionaire avonturen zoals we in die tijd uit Le Sacre du Printemps van Strawinky kregen opgediend. Dit vioolconcert ademt toch vooral een laatromantische sfeer. Het concert ging in 1923 in Parijs in première, tegelijk met een stuk van Strawinsky, dat veel meer aandacht opeiste vanwege de niet-alledaagsheid ervan.
Het stuk bestaat uit drie delen, opent rustig en groeit in het eerste deel langzaam in tempo en intensiteit. Het tweede deel vormt een sterk contract met het voorgaande. Het tempo zit er direct goed in. Energiek is voor mij hier het sleutelwoord. Ook het tweede deel ademt de energie, maar wel meer lyrisch en dromerig, om zich aan het eind terug te trekken.
Soliste Nina Broeva (2002) presenteerde zich als een fragiele bescheiden jonge vrouw, die op het moment dat de dirigent ‘het bal opende’ veranderde in een zelfbewuste stralende muzikante. Als je zo dicht bij de muziek zit kun je misschien iets minder het totaalplaatje opnemen, de intensiteit van de muziek en de muzikant vergoedt alles.
Uiteraard moest de jonge ster van de dag een paar keer terugkomen om het welverdiende ovationele applaus en boeketten bloemen in ontvangst te nemen. Het verleidde haar tot een toegift, in alle opzichten een bijzondere kers op de taart: het eerste deel van de eerste vioolsonate van Johann Sebastiaan Bach. Een stuk waar haar grote talent volledig tot zijn recht kwam. Één bloem was bestemd voor de concertmeester, een bedankje van Nina aan het hele orkest.
Johannes Brahms
na de pauze nog een stevige hap: De Eerste symfonie van Johannes Brahms (1833 – 1897). In veel opzichten mocht Brahms zich als de waardige opvolger beschouwen van zijn illustere Weense voorganger Ludwig van Beethoven. Die andere grote componist / dirigent uit Wenen, Gustav Mahler, paste weer perfect in de schoenen van Brahms zelf. Zo zien we een mooie ontwikkelingslijn in de muziek die Wenen teweeg heeft gebracht.
Brahms worstelde twintig jaar met zijn eerste symfonie. Natuurlijk niet onafgebroken. Soms zal hij het als een kwelling hebben beschouwd. Uiteindelijk voltooide hij in het najaar van 1876 zijn eerste symfonie. Onzeker over de ontvangst regelde Brahms een eerste uitvoering ervan in een relatief veilige omgeving: Karlsruhe, waar een goede vriend, dirigent en uitstekend orkest zorgden voor een passende en veilige omgeving.
Met name bij het eerste deel en in de finale van het laatste (vierde) deel was wel duidelijk dat Beethoven ergens op een wolk instemmend zal hebben meegeluisterd. Zijn Vijfde en Negende klonken door, duidelijk als een eerbetoon aan de grote voorganger. Het werk kreeg na de première direct de bijnaam ‘De tiende van Beethoven’. Vriend en tijdgenoot Eduard Hanslick reageerde op deze opmerking geërgerd: “Geen enkele componist heeft het schitterende werk van Beethoven zo dicht benaderd”.
Gehoord in de Wilhelminakerk op zaterdag 13 december 2025:
Orchest-vereeniging Dordrecht: Najaarsconcert 2025
Dirigent: Pieter van der Wulp
Programma:
- Johannes Brahms: Eerste Symfonie, opus 68
- Zoltán Kodály: Dansen uit Galanta
- Sergej Prokofjev: Eerste Vioolconcert (solist: Nina Broeva)
