Jacques Perk: een tuin of zaal?

14 juni 2024 • 19:29 door Jacques Malschaert
Jacques Perk: een tuin of zaal?

DORDRECHT - Vorige week blikte ik terug op het Dordrecht van Jacques Perk, naar aanleiding van zijn geboortedag 10 juni 1859. Nu gaat mijn aandacht naar het belang van de dichter Jacques Perk voor de Nederlandse literatuur.

Mijn leeservaringen giet ik graag in de vorm van projecten. Zo las ik een biografie over Joseph Roth, schrijver van prachtige romans en reisreportages. Naast de biografie (her)lees ik dan een aantal van zijn eigen boeken.
Zo geniet ik nu van het lezen van en over Jacques Perk. Aanleiding van dit ‘leesproject’ is de geboortedag van de dichter, 10 juni 1859, en de geboorteplaats, Dordrecht. De basis vormt het boek ‘Jacques Perks gedichten’, voor het eerst verschenen in 1882, kort na het overlijden van de dichter. Daarnaast pluk ik een en ander uit mijn boekenkast. Wat ik mis vul ik aan tijdens een wandeling langs antiquariaten, boekhandels of koop ik online via ‘Boekwinkeltjes.nl’. Dat levert uiteindelijk een stevige stapel leesmateriaal op.


Hogere Burger School
Na een aantal jaren in Dordrecht en Breda te hebben gewoond verhuisde het gezin Perk in 1872 naar Amsterdam. In de zomer deed hij toelatingsexamen voor de vijfjarige Hogere Burger School. De helft van de kandidaten werd afgewezen. Jacques behoorde tot de andere helft hoewel dat niet vanzelf sprak. Met name zijn rekenwerk bleef onder de maat.

Eenmaal op de HBS bleek de jongeling geen studiewonder. De drukke maar ook dromerige en sensitieve jongeling moest zijn derde klas zelfs overdoen… Hij zou de HBS niet afronden met een diploma.

Een paar aspecten die in deze periode doorslaggevend waren voor zijn ontwikkeling betrof onder meer de manier waarop hij verliefd kon worden. Zo trof hij Marie Champury, dochter van zijn leraar Frans, in de Waalse Kerk van zijn vader. De onstuimige en voor Marie veel te opdringerige verliefdheid leidde tot minstens veertig versjes. Uiteindelijk liep het allemaal op niets uit. Zijn belangstelling voor de letteren bracht hem bij de tot hoogleraar benoemde Alberdingk Thijm. Hij werd uitgenodigd deel te nemen aan de vriendenkringbijeenkomsten op donderdagavond. Ook dat liep uiteindelijk spaak, vooral omdat Perk en Thijm intellectueel en spiritueel te veel uit elkaar liepen. Het waarom van zijn wegblijven beschreef Perk in een uitvoerig gedicht. Op een andere manier kon hij het niet uitleggen…

Zijn school niet afgemaakt, moest de jonge Perk alsnog aan zijn toekomst werken. Een eerdere gedachte richting militaire loopbaan bleek niet reëel. Even borrelde het idee op om in de voetsporen te treden van vader Perk, predikant. Dat werd redelijk snel verworpen vanwege een veranderende Godsopvatting. Ook enkele pogingen zich in de journalistiek te storten mislukten. De grote ommekeer werd veroorzaakt door een vakantie van de familie naar de Ardennen in de zomer van 1879.

Mathilde
Tijdens de vakantie in de Ardennen bezocht het gezin grotten, oude kastelen, kloosters en maakten ze lange wandelingen door de natuur. Alle indrukken werden onuitwisbaar opgeslagen, ook de kennismaking met onder meer jonge dichter Oscar Wilde die in hetzelfde hotel verbleef. Meest ingrijpend echter was de ontmoeting met Mathilde Thomas. Er ontstond een dichterlijke, dweperige verliefdheid die zich nooit verder heeft ontwikkeld. Immers, Mathilde had zich al verloofd…

Dronken van al deze emoties stortte Perk zich, eenmaal thuis, aan het schrijven over wat hij had beleefd. Mathilde en de natuur van de Ardennen werden zijn inspiratiebronnen voor de tientallen sonnetten die hij in een tijdsbestek van enkele maanden schreef. Mathilde werd de belichaming van verliefdheid en schoonheid. De Ardennen keerden terug in de vele natuurverbeeldingen. Regelmatig werden in de sonnetten ook filosofische en morele inzichten verweven.

De gedichten werden uiteindelijk uitgebracht als de Mathilde-cyclus. Honderd sonnetten over liefde, natuur en schoonheid.

De eerste impressionistische dichter van de Nederlandse literatuur was geboren. De Beweging van de Tachtigers, waartoe Jacques Perk behoorde, vormde de start van de moderne kunst in Nederland.

“Wij beleven het begin van een grote periode in de literatuur, groot naast de grootste, en die, zolang er aan literatuurgeschiedenis gedaan zal worden, beroemd zal blijven in volgende eeuwen”.Aldus Lodewijk van Deijssel, in 1885, enkele jaren na het vroegtijdig overlijden van de voorloper en medegrondlegger van dit alles.

Nacht.

’t Is zomernacht. De glinsterende stoeten
Der starren wijken rondom eindloos diep; -
’t Was of de stilte plechtig tot mij riep:
“Bid! Op de starren rusten Godes voeten!”

Ik weet, ik weet niet wie de wereld schiep,
Of ze is geschapen, of we aanbidden moeten,
Wat wij als leven, ziel of God begroeten, -
Of eeuwig slapen zal, wat eeuwig sliep! -

Daar tjuikt de nachtegaal zijn teeder lied,
Tevreden dat hij ’t klagend lied mag zingen, -
Waarom hij zingt, dat weet de zanger niet;

Wat rusten kan, voelt zich de rust doordringen, -
Ook ik. Ik weet niet, wat ik denken moet,
Doch voel het: wie tevreden is, is goed.

Perk in Dordrecht
Deze medegrondlegger van de moderne Nederlandse literatuur, Jacques Perk, is geboren aan de Lange Breestraat, in Dordrecht. Vorige week schreef ik al over de inmiddels vrijwel onleesbare gedenksteen die is aangebracht op waar eens zijn geboortehuis heeft gestaan. Perk werd maar twee-en-twintig jaar. Er is eerder een pleidooi gehouden om in de stad een groter eerbetoon te realiseren. Een straat zal wellicht lastig worden. Dat heb je niet zomaar. Maar er is meer mogelijk. Na mijn aandacht voor Perk vorige week pakte AD-Dordtenaar columnist Kees Thies dit op. Tussen het filmtheater De Witt en de Kunstkerk is een prachtige tuin verrezen, ontworpen door de internationaal bekende tuinarchitect Piet Oudolf. Mooie plek om naar onze dichter te noemen, taalkundig ook interessant: de Perktuin. Andere gedachte: geef een flinke zaal of vleugel van het nieuwe gemeentehuis / bibliotheek zijn naam. En plaats bij binnenkomst zijn dichtregels op een muur, als motto voor een open en verdraagzame stad:

Noem hèn niet deugdzaam slechts, die ú gelijken;
wie eigen leven lijdt en leven laat
en doet hetgeen hij moet, zal deugdzaam blijken.




Meer over:
Cookies

Deze website gebruikt noodzakelijke cookies voor een correcte werking en analytische cookies (geanonimiseerd) om de statistieken van de website bij te houden. Marketing cookies zijn nodig voor laden van externe content, zoals YouTube-video's of widgets van Sociale Media. Zie ons cookiebeleid voor meer informatie, of om je instellingen later aan te passen.